( « امان » ) ها « 9 » كه نتيجهء پايان عمليات جنگى بود ، اغلب تضمينى براى زندگى ساكنان منطقهء مربوط - « 10 » و يا حد اقل گروهى كه راجع به آنان توافق شده بود - « 11 » و منسوبان آنها محسوب مىشد . در اين قراردادها دارايىها نيز اغلب ضمانت مىشد ؛ « 12 » تقسيم اموال كاملا به ندرت به صورت تنصيف صورت مىگرفت . « 13 » به ندرت نيز ديده مىشد كه منطقه‌اى كوشش كند تا بدون واسطه تحت حمايت مستقيم خليفه امنيت خود را به دست آورد ؛ « 14 » يحيى علوى ديلمى كه در سال 176 ه / 93 - 792 م تصميم گرفت در چنين راهى گام بردارد ، موفقيتى نصيبش نشد زيرا كه هارون الرشيد به كمك فقيهان از وعدهء خود سرباززد . « 15 » گهگاه نيز چنين قراردادهايى دربارهء حمايت آتشكده‌ها « 16 » و عادات بومى ( « شرايع » ) انجام

--> - سندهاى بدست‌آمده از ايران وجود داشته است ) اطلاع دقيقى نداريم . ما فقط مىدانيم كه آنها ( بعضى از آنها ؟ ) مهر شده بوده‌اند ( سال 117 ه / 735 م در خراسان : طبرى : تاريخ 2 ، ص 1577 ) و نيز اينكه گاه امضاء شاهدان را نيز دارا بوده‌اند ( سال 93 ه / 712 م در سمرقند : ابن اعثم در : Kurat , Kut . 408 f , 420 , و سال 361 ه / 972 م بين منصور سامانى و عضد الدولة حكمران آل بويه : ابن اثير : الكامل ج 8 ، ص 207 ) . ( پاپيروسهاى خصوصى موجود در مصر قابل مقايسه نيست ) . ( 9 ) . حتى در سده‌هاى متأخر نيز اصطلاح « امان » براى دشمن فاتح همان مفهوم را داشت ، به طور مثال سال 300 - 299 ه / 13 - 912 م در ديلم : ابن اثير ، الكامل ج 8 ، ص 26 . ( 10 ) . در موارد نادرى نيز اين تضمين حفظ نشده است مانند صول ( - چول هياطله ؟ ) در مرز خراسان حدود سال 97 ه / 716 م : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 336 . - همچنين تميشه در طبرستان سال 30 - 29 ه / 51 - 650 م : ابن اثير : الكامل ، ج 3 ، ( مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 131 ، 135 ) . ( 11 ) . اين توافقها را كه براى حفظ جان فقط برخى از ساكنان مرد امكان داشت صورت بگيرد ، مىتوان مثلا در سرخس ، سوس ، مناذر و اصطخر يافت : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 317 و بعد ، 378 و بعد ، 389 و بعد و 405 . ( 12 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 382 ( گندىشاپور ، فقط مىبايستى كه سلاحها تحويل داده شود ) . ( 13 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 385 ( احواز [ اهواز ] در زمان عمر ) . ( زيرا كه در سابق اين گونه تقسيم دارايىها نيز معروف بوده است - مثلا در بر كنارى فرمانده سپاه خالد بن وليد ( طبرى ، تاريخ 1 ، ص 2149 ) . - به نظر مىرسد كه زمينه‌اى تاريخى داشته باشد ) . ( 14 ) . مانند طبسين به عمر : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 403 . ( 15 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 614 . ( 16 ) . اردبيل حدود سال 19 ه / 640 م : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 326 ؛ رى و قومس حدود سال 20 ه / 641 م : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 318 .